O młynie:

Pierwszy młyn wodny w Ldzaniu – Talarze (obecnie gmina Dobroń, powiat pabianicki) wybudował w latach 20. XVI wieku Stanisław Baran. W drugiej połowie XVI wieku młyn ten należał do Mikołaja Tatarki, który wzniósł w sąsiedztwie drugi młyn. Osada młyńska Talar nazwę swą wzięła od rodziny młynarzy tego nazwiska. Młyn Talar wg lustracji z 1677 r. położony był na strudze wpadającej do rzeki Grabi, tak nazywał się również staw pod młynem. Zachował się opis z 1750 r. : (nie wymieniona z nazwy) rzeczka zaczyna się z lasów za Dłutowem, idzie do stawu na młyn Molendę, stamtąd wpada w rzekę do stawu i na młyn Talar nazwany idzie. Z opisu wynika, że w Ldzaniu na rzece znajdował się duży staw zwany Talarem i dwa młyny. Na bezimiennej strudze stał młyn o dwóch kołach. Po drugiej stronie rzeki stał młyn zwany Talar-Piła „posiadający wspólne z nią podgrodki”. Był to tartak z wystawioną przed 1737 r. piłą do tarcia drewna. Mimo szesnastowiecznej tradycji lokalizacyjnej, nie ma podstaw zakładać, ze obecne budynki młyńskie pochodzą z czasów staropolskich. Przetrwała tradycja, że młyn starszy spłonął w czasie powstania styczniowego. Później wybudowano mniejszy z istniejących młynów. W ostatnich latach XIX w. młyn mniejszy częściowo spłonął, po czym go odbudowano. Początkowo był parterowy i kryty słomą, potem gontami. Obecnie jest to niewielki budynek piętrowy, drewniany, kryty papą. Początkowo poruszany był kołem przedsiębiernym. Przed I wojną zainstalowano w nim turbinę. Miał on charakter tzw. młyna gospodarskiego, nastawiony był na zaspokojenie potrzeb okolicznych mieszkańców. Przerabiano w nim zboże na śrutę dla inwentarza. Unieruchomiono go ostatecznie w 1965 r. Służył jako magazyn i popadał w ruinę. W końcu XIX wieku naprzeciwko tego młyna wybudowano drugi, większy, typu przemysłowego. Oba młyny należały wówczas do Fiszerów. Budynek dużego młyna był przekształcany, nie wiadomo w jakim zakresie. W obecnej formie jest to dwupiętrowy budynek drewniany o dwuspadowym dachu pod papą. Początkowo napędzany był kołem podsiębiernym, przed I wojną uzyskał napęd turbinowy. Obecnie jest to młyn wodno-elektryczny. Posiada dwie pary walców i urządzenia czyszczące. Przed I wojną i w okresie międzywojennym przerabiał zboże na mąkę dla okolicznych miast, także dla Łodzi. Męłł ok. 5-6 t. zboża na dobę. W okresie II wojny zarządzali nim Niemcy. Upaństwowiony w 1949 r., należał do Gromadzkiej Rady Narodowej w Dobroniu. Młyn użytkowała Gminna Spółdzielnia Samopomoc Chłopska. W 1995 r. nieruchomość młyńską w Talarze skomunalizowano, przeszła na własność Gminy Dobroń. W 1996 r. została wpisana do rejestru zabytków pod numerem A/411. Wpis obejmuje młyn wodno-elektryczny z turbinownią, śluzę na rzece Grabi, tzw. „młynek” – młyn pomocniczy z turbinownią młynka. W 1997 r. Gmina sprzedała zespół młyna w Talarze Gabrieli i Pawłowi Szczepaniakom. W kolejnych latach założenie zmienia jeszcze trzykrotnie właścicieli. Obecnie są nimi Jolanta i Jan Radgowscy.

Duży młyn w Talarze należy do najbardziej efektownych architektonicznie, starych młynów ziemi łódzkiej z uwagi urodę detalu, a także bogatą historię oraz zachowane wyposażenie. Jest celem turystycznych perygrynacji i cieszy się uznaniem zwiedzających okolice, a władze gminy chwalą się nim na swojej stronie internetowej. Zamierzenia obecnych właścicieli pozostają w zgodzie z programem ochrony założenia ustalonym przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Opr. Ewa Szelągowska



Program:

5 czerwca (niedziela) zwiedzanie młyna z przewodnikiem w godz. 10.00 - 17.00.

Kontakt z organizatorem:

Osada Dwa Młyny

Ldzań-Talar, gmina Dobroń, powiat pabianicki

Jolanta Radgowska, nr tel.: 660 007 777; e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.